🪅 Cümle Öğeleri Ile Ilgili Cümleler

Cümlelerioluşturan sözcük ya da sözcük gruplarına ise öge denir. Cümlede yüklem, özne, nesne ve tümleç olmak üzere dört temel öge vardır. Bu öğeler içerisinde en önemlileri özne ve yüklemdir. Cümlede sözcük sayısı anlatılan duygunun, düşüncenin yoğunluğuna göre değişir, artar ya da azalır. Cümleler SeePage 1. ilişkisi, ifadenin dile getirdiği şeyle ilişkisine m odel ve kural hizm eti göremez. Bu ifade önerm eyle yalnızca aynı düzeyde bulunmamakla kalmaz, aynı zamanda ondan önce varolan olarak da görünür. Sonuç olarak, ifade bir cümleyle onun anlamı arasında varolabilen ilişkiyle örtüşebilir de değildir. Bu iki Cümle öğeleri ile ilgili sorularda bazı ayrıntıları gözden kaçırmamak işinizi kolaylaştırır. * Öğeleri bulmada sıra, mutlaka "yüklem -> özne" şek­linde olmalıdır. Yüklemden sonra, özne bulunmayıp bir başka öğe aranacak olursa yanlışlıklar ortaya çıkar. Bir örnek: "Buzda kayıp düşünce ayağı burkulmuş." CÜMLEÇEŞİTLERİ. Cümleler; yükleminin türüne ve yerine, anlamlarına, oluşturulma biçimlerine göre değişik gruplara ayrılır. Bu grupları şöyle sıralayabiliriz: 1. Yüklemine Göre Cümleler. 2. Öğe Dizilişine Göre Cümleler. 3. Anlamına Göre Cümleler. Aşağıda için kelimesinin anlamı ve için ile ilgili cümleler kısaca olarak ele alacağız. İçin neden ve sonuç, amaç ve sonuç cümlelerinde kullanılan bir edat olarak cümlenin öğeleri arasında bulunmaktadır. Edatlar cümleye anlam katar. Cümleden çıkarıldıklarında anlam değişir, eklendiklerinde anlam bütünlük kazanır. İçin kelimesi ile ilgili cümleler şu CÜMLENİNÖĞELERİ. Öğe Nedir? Cümleyi oluşturan bölümlerin her birine öğe denir. Öğeler, yazılı veya sözlü anlatımın anlamlı ve doğru cümleler kurmaya yarayan bölümleridir. Bugün / alış veriş yapmak için / çarşıya / çıkacağım. » Anlam bozulmayacak şekilde birbirlerinden ayrılabilirler. çıkacağım İçinde Of geçen ingilizce örnek cümleler ve anlamları. Of’un ingilizce cümle içinde kullanımı. Of ile ilgili ingilizce cümle örnekleri. Of İle İlgili İngilizce Cümleler ***Of course. ***Let go of my arm! ***Walk ahead of me. ***Beware of the dog! ***I’m kind of happy. ***I’m short of money. ***We ran out of food. ***I ran cLxRE. Kategori arşivi Cümle öğeleri Dolaylı Tümleç indirect object Konu Özeti Kompleks cümle ögeleri Basit cümle öğeleri article nedir, Cümle öğeleri, Çürkçe dil bilgisi konu anlatımları, Dil bilgisi, Dil ve anlatım, dolaylı tümleç, english grammar, english turkish grammar, Genel, ingilizce türkçe dil bilgisi, lingustic, nesne, özne, türkçe dil bilgisi, türkçe dil bilgisi konuları, yer tümleci, yüklem, zarf tümleci Article the’ / harf-i tarif el’ / -ük’ nedir? Nesne object nedir? Özne yüklem uyuşması nedir? Özne subject nedir? Yapıcı nedir? / DİAE cümle ögeleri, Cümle öğeleri, Dil bilgisi, Dil ve anlatım, dolaylı tümleç, english grammar, english tukish grammar, english turkish grammar, Genel, ingilizce türkçe dil bilgisi, ingilizce türkçe zamanlar tablosu, nesne, özne, Özne, sebep bağlaçları, sonuç bağlaçları, tümleç, türkçe dil bilgisi, türkçe dil bilgisi konuları, video anlatım, yer tümlec, yer tümleci, zarf tümleci Kompleks/ girişik cümlede sonuç tümleci cümle ögeleri, Cümle öğeleri, Dil bilgisi, Dil ve anlatım, dolaylı tümleç, english tukish grammar, english turkish grammar, Genel, ingilizce türkçe dil bilgisi, ingilizce türkçe zamanlar tablosu, nesne, Özne, özne, sebep bağlaçları, sonuç bağlaçları, subject, yer tümlec, yer tümleci, yüklem, zarf tümleci Kompleks/ girişik cümlede sebep tümleci Yazı dolaşımı Her bütün birtakım parçalardan yargı,bir anlatım biçimi olan cümlenin de birtakım parçalardan oluşacağı cümleyi oluşturan parçalara CÜMLENİN ÖGELERİ denir. *Cümlenin oluşumu için çekimli bir fiil ya da ek fiille çekimlenmiş isim soylu bir sözcük gerekir. Bu iki unsurdan birinin özelliklerine sahip bir sözcük, bir cümleyi oluşturmak için yeterlidir. Cümlenin ögeleri bulunurken şu sıralama izlenir TümleçYer Tamlayıcısı, TümleciTamlayıcısı Cümleler öğelerine ayrılırken sözcük grupları birbirinden ayrılamaz. Bir cümlede aynı öğeden birden çok olabilir. Sözcük grupları şunlardır İkilemelerdoğru dürüst, abuk subuk, iyi kötü vb., deyimlergöz dikmek, ağzı açık kalmak vb.,isim tamlamasıbebeğin beşiği, telefon kılıfı vb., sıfat tamlamasıyeşil kitap, öteki çocuk, üç kişi vb.,birleşik fillerhasta olmak, yardım etmek vb., fiilimsi gruplarıkonuşan bebek, şiir okuyuş,kapıyı kapatıp vb.,bağlaç, edat, ünlem gruplarıŞiiri ve romanı çok severim./Arkadaşın da senin gibi üzgündü. /Ey Türk gençliği! Birinci görevin..vb.unvan ve sayı gruplarıAyşe Hanım/dört yüz altmış üç puan vb. NOT Cümlenin öğeleri, temel ögeler, yardımcı ögeler ve ara sözler olmak üzere üç temel grupta incelenir TEMEL ÖGELER YÜKLEM Cümlenin vazgeçilmez öğesidir. Cümleleri birer yargıya bağlayan sözcük veya sözcük öbekleridir. Cümleler yüklem sayesinde anlam kazanırlar. NOT Yüklemi bulmak için herhangi bir soru sormayız. İçinde kip eki, şahıs eki veya ek fiili barındıran öğe yüklemdir. *Yüklem iki şekilde oluşabilir fiilKip ve kişi eki almış fiildir. Örnek geliyorum, susacaklar, fiil almış isim soylu sözcükisim, sıfat, zamir, edat, isim tamlaması, sıfat tamlaması, filimsi, ikileme, yansıma sözcük, pekiştirilmiş sözcük vb.Ek fiil ve onun arkasından kip ve kişi eki almış isim soylu sözcüktür. Örneköğretmendim, güzelmiş, buradadır, kadarmış,yeşildir, akıllıyım vb. *Bütün bir cümle yüklem üzerine kurulur. Yardımcı öğeler yüklemin anlamını tamamlar ve desteklerler. *Yüklem, tek bir sözcükten, bir sözcük grubundan meydana gelebileceği gibi bir cümleden de oluşabilir. Dostumun yanında yüksek sesle düşünebilirim. Yüklem Arkadaş,beni olduğumdan başka türlü görünmeye zorlamayan insandır. Yüklem grubu Atatürk,başladığı bir işi bitirmeden rahat edemezdi. Yüklem Haberci,kışlalar arasında gider,gelirdi. Yüklem Yüklem Dışarıda göz gözü görmüyordu. ÖZNEYüklemde belirtilen eylemi yapan,ya da yapılan eylemden etkilenen varlığa ÖZNE denir. Özneyi bulmak için yükleme “ne,kim?” soruları sorulur. NOT “ne” sorusu, nesneyi bulmak için de sorulduğundan, özne sorusunu yükleme “yapan kim, olan ne?” biçimlerinde sormamız daha doğru olur. Ayrıca nesneyi özneyi bulduktan sonra bulunmalıdır. Özne; gerçek özne, gizli özne ve sözde özne olmak üzere üç grupta incelenir Gerçek Özne Yüklemin bildirdiği yargıyı gerçekleştiren ya da yargının konusu olan varlığın cümlede açıkça sözcük olarak ifade edildiği öznedir. Kim, ne? sorularına cümlede sözcük olarak cevap alabiliyorsak o özne gerçek öznedir. Gizli Özne Cümlede sözcük olarak bulunmayan, varlığı cümlenin yüklemindeki kişi ekinden anlaşılan öznelerdir. Sözde Özne Eylemin kim tarafından yapıldığı belli olmayan cüm­lelerde işten etkilenen unsur özne kabul edilir. Böyle öznelere sözde özne denir. Atatürk, kitabın en güvenilir bir arkadaş olduğunu bilirdi. Özne Yüklem kim? Devletin imkan ve kaynakları, kalkınma için yeterli değildir. Özne Yüklem ne? Biz Bağrımıza basıyoruz Mustafa Kemal’i. Gizli Özne Yüklem Sonbahar gelince yapraklar döküldü. Sözde Ö. Yüklem Akşama doğru kayık kıyıya çekildi. Sözde Ö. Yüklem YARDIMCI ÖGELER NESNE Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen yüklemin etkisini üzerine alan cümle öğesine NESNE denir. Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen sorulan “kimi, neyi, ne” sorularına cevap veya sözcük grubundan belirtme hal eklerini -ı,-i,-u, -ü, -nı, -ni, -nu, -nü alıp almama durumuna göre ikiye ayrılırlar aBelirtisiz NesneBelirtisiz nesneler hal eki almazlar,yani yalın haldedirler. Belirtisiz nesneyi bulmak için özne ile yükleme “ne,neler?” soruları sorulur. Anam okuma yazma bilmezdi. Belirtisiz Nes. Yüklem Masallar,öyküler anlatırdı. Belirtisiz Nesne Yüklem bBelirtili Nesne Cümlede “-ı,-i,-u, -ü, -nı, -ni, -nu, -nü ” hal eki alan nesneyi bulmak için özne ile yükleme “neyi, kimi;neleri,kimleri?” sorularından uygun olanı sorulur. Vatan sevgisini anlatıyorum çocuklarıma. Belirtili Nesne Yüklem DOLAYLI TÜMLEÇ Yer Tamlayıcısı, Cümlede isimlerin –e,-de,-den hal eklerini alarak,yüklemin gösterdiği eylemin yöneldiği,bulunduğu,çıktığı yer ve yönü gösteren öğelere DOLAYLI TÜMLEÇ denir. Dolaylı tümleçler,isim cümlelerinde genellikle yükleme “var,yok,değil,gerçek”gibi sözcüklerden biriyle kurulu isim cümlelerinde yer dışında dolaylı tümleçler fiil cümlelerinde bulunurlar. Dolaylı tümleç bulmak için yükleme,”neye-nereye-kime,nede-nerede-kimde,neden-nereden-kimden” soru sözcüklerden uygun olanı sorulur. Karşıdaki sayfaya diğer örnekleri yazacağım. Dolaylı Tümleç Yüklem nereye? Birkaç öğrenci kapının önünde beni bekliyorlarmış. Dolaylı Tüm. Yüklem nerede? NOT “-de, -den” ekleri almış sözcükler cümlelerde her zaman dolaylı tümleç görevi üstlenmez. Bu ekleri almış sözcükler yer bildiriyorsa dolaylı tümleç, zaman veya durum bildiriyorsa “zarf tümleci” olurlar. Bu eki alan kelime ya da kelime grubu “niçin” ya da “ne zaman” sorularının cevabı ise bu zarf tümleci olarak kabul edilmektedir. ZARF TÜMLECİ Tamlayıcısı, Cümlede yüklemin anlamını yer,durum,zaman,miktar,ve soru yönünden tamamlayan öğelere ZARF TÜMLECİ denir. Zarf tümlecini bulmak için cümlenin yüklemine “ne zaman,nasıl,ne kadar,nereye” sorularını yöneltiriz. Bütün gece havlayan köpekleri dinledim. Zarf Tüm. Yüklem Öğleden sonra onunla buluşacağım. Zarf Tüm. Yüklem Geç kalan öğrenci kapıyı çalmadan, hızlı hızlı içeri girdi. Zarf Tüm. Zarf T. Zarf T. Yüklem Not Aşağı-yukarı,ileri-geri,içeri-dışarı gibi yer yön zarfları yalın halde olduğu zaman zarf tümleci ismin hal eklerini aldığı zaman dolaylı tümleç olur. Zil çalınca öğrenciler aşağıya indiler. Yüklem Zil çalınca öğrenciler aşağı indiler. Yüklem ARA SÖZ Cümlenin tamamının ya da cümledeki bir öğenin anlamını kuvvetlendirmek, pekiştirmek ya da açıklamak amacıyla kullanılan ve cümlenin herhangi bir öğesi olarak kabul edilmeyen söz veya sözcük grubuna ara söz, cümle şeklinde olanlara ise ara cümle denilmektedir. Ara söz ve ara cümleler cümleden çıkarıldığında, cümlede anlatılmaya çalışılan unsurlarda eksilme meydana gelmez, cümlenin anlamı bozulmaz. Ara söz ve ara cümleler cümle içinde; iki virgül arasında, iki kısa çizgi arasında ya da parantez içinde kullanılır. Mustafa’yı – sonradan kursa katılanı – çok takdir ediyorum CÜMLE DIŞI UNSUR Cümlenin kuruluşundaki öğelere dahil olmayan; sadece dolaylı olarak yardımcı olan kelime, kelime grubu veya cümleler “cümle dışı unsur” olarak kabul edilir. *Bunlar açıklama, pekiştirme gibi işlevlerle cümlede yer alırlar ve cümlenin her yerinde bulunabilirler. *“Bağlaçlar, ünlemler, seslenme ve hitap sözcükleri ile ara söz ve cümleler” cümle dışı unsurlardır. *Cümle dışı unsurlar, diğer öğelerdeki gibi yükleme belirli sorular sorularak bulunan öğeler değillerdir. Efendiler, bugün tatil günüdür efendiler cümle dışı unsur. eğitim öğretim ile ilgili belgeler > konu anlatımlı dersler > Türkçe dersi ile ilgili konu anlatımlar > kelime türleri, sözcük türleri ile ilgili konu anlatımlar NE…NE DE BAĞLACI, YA……YA DA, GEREK…GEREKSE, İSTER……..İSTERSE, KAH……KAH, DE……DE BAĞLAÇLARI, ÖZELLİKLERİ, CÜMLEYE KATTIĞI ANLAM TÜRKÇE DERSİ KONU ANLATIM -Biçimce olumlu anlamca olumsuz cümlelerde kullanılan bir bağlaçtır. -Kullanıldığı cümlenin yükleminin olumlu olması gerekir. -Çoğunlukla karşılaştırma anlamı sağlayan bağlaçlar olmakla birlikte cümlede değişik anlam ilgileri oluştururlar. Örnek Ne öğretmenlerini ne de okulunu seviyor. Okulunu da öğretmenlerini de sevmiyor -Bu bağlacın, karşıt kavramların arasına girerek, cümleye “ikisinin arasında, yaklaşıklık” anlamını katması da mümkündür. Örnek Bugün hava ne sıcak ne soğuk. -Yüklem olumlu ama anlam bilgi olumsuzdur. Örn Ne çay ne de kahve içti. Ne çalıştı ne ödevini yaptı. Karışık Örnekler Bu bağlaçlar ile ilgili sorular daha çok “hangi öğeleri bağlamıştır” şeklinde gelmektedir. Memlekete ne seni ne de annemi götürüyor. Nesneleri bağlamıştır Ya bu odayı temizlersin ya da bir daha buraya gelmezsin. Cümleleri bağlamıştır. Gerek milletimiz gerekse devletimiz bu uğurda her şeye hazırlıklıdır. Özneleri bağlamıştır. İster bu ceketi ister yeşil paltoyu alabilirsin. Nesneleri bağlamıştır. Evini de arabasını da çok ucuza satmış. Nesneleri bağlamıştır. BAĞLAÇLAR ÖZET ANLATIM Cümle içinde aynı görevde olan ya da anlamca birbiri ile ilgisi bulunan sözcükleri, sözcük gruplarını, anlam bakımından birbiri ile ilgili cümleleri bağlayan sözcüklere “bağlaç” denir. Cümlede birden fazla özne, birden fazla sıfat, belirtili nesne, zarf, tamlayan, tamlanan, yüklem vb görev yapan her türlü kelime ve cümleleri birbirine bağlar. Bağlaçlar tek başına anlamı olmayan ve cümlede bir görevi olan sözcüklerdir. Bağlama görevi yanında cümlede çeşitli anlam ilgileri de kurabilirler. Cümleden çıkarıldıklarında cümlenin anlamında bozulma olmaz; fakat daralma olabilir. Bağlaçlar kendinden önceki ve kendinden sonraki sözcüklerden ayrı yazılırlar. Bağlaçlara benzediğini ve bağlaç olduğunu düşündüğünüz birleşik yazılmış olanlar bağlaç değil ektir. Hiç bir cümle ögesi olmazlar. Bağlaçların yerine uygun olan bir noktalama işareti konulabilir. En çok kullanılan bağlaçlar ve, ile, ki, de, ama, fakat, lâkin, ancak, yalnız, oysa, oysaki, hâlbuki, çünkü, zira, madem, mademki, veyahut, yahut, veya, ya da, şayet, eğer, ise, öyleyse, o halde, kısacası, demek ki, nitekim, yoksa, anlaşılan, ne……ne de, ya….ya da, gerek…gerekse, ha……..ha, ister…..isterse, kâh……….kâh, de…..de, hatta, üstelik, ayrıca, hem, hem de, yine, gene, meğer VE BAĞLACI Aşağıdaki örneklerde görüldüğü gibi bağlama görevleri yapar. Örnek Türkiye ve Hırvatistan bu sene şarkı yarışmasına katılmadılar. Özneleri bağlar Özne Özne Çarşıdan gazete ve ekmek aldım. Eş görevli sözcükleri bsiz. nesne bağlar Okuldan geldim ve dershaneye gittim. Cümleleri yüklem bağlar Bahçedeki otları yoldum ve bir köşeye yığdım. Cümleleri bağlar Yaramaz ve çalışkan çocuk. Sıfatları bağlar Pahalı elbiseler ve ayakkabılar aldı. Tamlananları aynı zamanda isimleri bağlar Bu yazıda, Çehov’u ve Sait Faik’i anlatıyor. Nesneleri bağlar İLE BAĞLACI Çoğu zaman “ve” bağlacı ile eş görevli kullanılır. Ancak bu bağlaç cümleleri bağlama göreviyle kullanılmaz. Örnek Güneş ile dünya arasındaki uzaklığı soruyor. İsimleri bağlar isim isim Gelmesi ile gitmesi bir oldu. Fiilimsileri bağlar Annesi ile teyzesi termal otelde konakladılar. Özneleri bağlar özne özne UNUTMAMANIZ GEREKEN KONU, KARIŞTIRMAYIN İle sözcüğü cümlede sözcükler arasında anlam ilgisi kurarak edat olarak da görev yapabilmektedir, bu durumda bağlaç olan “ile”yle karıştırmamak gerekir. Bunun için cümledeki ile sözcüğü yerine “ve” bağlacı getirilir. Anlamda bozulma olmuyorsa ile sözcüğü bağlaçtır. Bu para ile nasıl geçinebileceğimi bilmiyorum. ile yerine ve koyunca olmadı Edattır Amcası ile halası bahçede semaverin başındaydı. ile yerine ve koyunca oldu Bağlaçtır ile = ve AMA, FAKAT, LAKİN, ANCAK, YALNIZ, OYSA, OYSAKİ, HALBUKİ BAĞLACI Karşıtlık anlamı kazandıran bağlaçlardır. Genellikle cümleleri bağlama görevi üstlenirler. Örnek Gitar çalıyorum ama kemanı daha çok seviyorum. Cümleleri bağlamıştır. Kitabı daha bitiremedim ama keyifle okuyorum. Sevmek ama sevilmemek işte bütün mesele bu. Fiilimsiler bağlanmıştır. İyi koştu fakat birinci olamadı. Benimki aşk değil lakin onu çok seviyorum. Kimsesi bilgi yoktu ancak kendine bakabilecek kadar da güçlüydü. Oysa ne çok sevmiştim seni. Öncesinde başka bir cümlenin varlığı anlaşılıyor Paketi zamanında yerine ulaştıramadım oysaki yola çok erken çıkmıştım. Arabayla gideceğini biliyordu halbuki. Öncesinde başka bir cümlenin varlığı anlaşılıyor UNUTMAMANIZ GEREKEN KONU, KARIŞTIRMAYIN Ancak kelimesi “sadece” anlamında kullanılırsa edat, “olsa olsa, en çok, daha çok, güçlükle” anlamlarında kullanılırsa zarf, “ama, fakat” anlamlarında kullanılırsa bağlaç olur. Ancak kelimesinin yerine bu anlamlardan hangisi getirilebiliyorsa sözcük türü de o olur. Örnek Ancak sadece kendisi bu işi başarabilirdi. Sadece = Edat Yollar buzlu olduğundan eve ancak güçlükle gelebildi. Güçlükle = Zarf Cenazesine katılamadı ancak fakat kargo ile çelenk gönderdi. Fakat = Bağlaç Yalnız kelimesi bir ismi nitelerse niteleme sıfatı, bir fiili veya fiilimsiyi nitelerse durum zarfı, “ama, fakat” anlamlarında kullanılırsa bağlaç olarak kullanılabilir. Yalnız kelimesinin cümle içindeki anlamlarına göre sözcük türü belirlenir. Örnek Kırşehir’e kadar yalnız onun için gittim. Sadece = Edat Kırşehir’e kadar gittim; yalnız Boztepe’ye uğramadım. Ama, fakat = Bağlaç Kırşehir’e kadar yalnız gittim. Yalnız = Zarf Ankara, yalnız bir hayat sürmek için ideal yerdir . Sıfat Kİ BAĞLACI Bağlaç olan “ki” daha çok cümleleri bağlama görevi ile kullanılır. Ki bağlacından sonra gelen cümle önceki cümlenin açıklayıcısı olur. Diğer sözcüklerden daima ayrı yazılır. Bu bağlacın sesli ve sessiz harflerinde değişiklik olmaz kı, ku, kü şekilleri yoktur. Örnek Canı sıkılmış ki bizimle gelmedi. Neden-sonuç Artık erken yatmalı ki okula geç kalmasın. Koşul-Şart Yakışıklı ki yakışıklı bir sevgilisi var. Pekiştirme Nietzsche der ki “En büyük delilik, denize tuz atmaktır.” Sen ki beni çok iyi tanırsın. Özneyi pekiştirme Yarın buraya döner mi ki? Kuşku, kaygı Beni anlamıyor ki… Yakınma Dışarı çıktım ki ortalığı sel götürüyor. Şaşma UNUTMAMANIZ GEREKEN KONU, KARIŞTIRMAYIN İlgi eki olan “ki”, sıfat yapan “ki” eki ve bağlaç olan “ki” karıştırılmamalıdır. İlgi eki olan ki adı üstünde ek olduğu için birleşik yazılır. Bir ismin yerini tutar. Sıfat yapan ki de birleşik yazılır; ancak bağlaç olan “ki” başlı başına bir sözcüktür ve ayrı yazılır. Örnek Odanınki salonun perdesinden daha gösterişliydi. İlgi zamiri BİTİŞİK YAZILIR Odanın perdesi yıkanmadı ki takayım. Bağlaç AYRI YAZILIR Odadaki eşyaları topladım. Sıfat yapan ki BİTİŞİK YAZILIR DE BAĞLACI Bağlaç olan “de” Her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Ünsüz benzeşmesine göre çeşitleri yoktur. Yani “d” sesi sertleşerek “t” olmaz. Sadece de, da şekilleri vardır. Bulunduğu cümlede çeşitli anlam ilgileri kurabilir. Cümlede var olan anlam ilgilerini eşitlik, gibilik, katılma vb pekiştirir. Örnek O dergiyi ben de okudum. Eşitlik, gibilik Size de bir tablo yapabilirim. Başkasına yaptığım gibi-gibilik Burayı da görmemiştim. Başka bir yeri görmediğim gibi-gibilik Önce kendin çalış da sonra benden çalışmamı iste. Kızgınlık Size ne oluyor da işimize karışıyorsunuz.Azarlama Okula bir gel de oradan çarşıya gidersin. İstek Ne iyi ettiniz de yemek getirdiniz. Memnuniyet Okuyacak da bana yardım edecekmiş. Alay Buraya gelmişsin de bize uğramamışsın. Yakınma Oyuncak da oyuncak diye tutturdu. İnat Bu sınavı kazanacak da ben göreceğim. Küçümseme UNUTMAMANIZ GEREKEN KONU, KARIŞTIRMAYIN Bağlaç olan de ile bulunma hal eki olan “de” ve yapım eki olan “de”yi karıştırmamak gerekir. De bağlacı ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. Hal eki olan ve yapım eki olan “de” hem birleşik yazılır hem de çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. Bağlaç olan “de”nin sadece “da, de” şekilleri varken diğerlerinin “da, de, ta, te” şekilleri mevcuttur. Örnek Bugün bahçede mangal yakacağız. Hal eki Bugün bahçe mangal yakacağız. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulduğu için BİTİŞİK yazılır. Bugün sabah bahçe de temizlendi. Bağlaç Bugün sabah bahçe temizlendi. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmadığı için AYRI yazılır. Sözde bize gelecektin Yapım Eki ÇÜNKÜ, ZİRA BAĞLACI Bu bağlaçlar başına geldikleri cümleyi kendisinden önceki cümlelere bağlarlar. Örnek Düğününüze gelemedim; çünkü hastalandım. Bu soruyu bilgi çözemedim; çünkü konuyu kavrayamamışım. İpleri sıkıca bağlamalısın zira yıkılacak gibi duruyor. Bu yıl ürünler iyi çıktı zira yağmurlar boldu. MADEM, MADEMKİ BAĞLACI Bu bağlaçlar başına geldikleri cümleyi daha sonrakilere bağlarlar. Örnek Mademki buraya geldiniz, bir çayımızı için. Kitabı okumayacaktın madem, neden satın aldın? VEYAHUT, YAHUT, VEYA, YA DA BAĞLACI Bunlar birbirine denk olan, birbirinin yerini tutabilecek olan iki unsuru birbirine bağlayan, birbiriyle karşılaştıran bağlaçlardır. Bağladıkları iki unsurun, iki kelime, kelime gurubu veya cümlenin arasına girerler. Örnek Roman veya öykü ikisini de okumayı çok severim. Kardeşin yahut baban okula gelsin. Müzik ya da resim dersini seçebilirsin. Akşam veyahut gece yarısı yola çıkarız. ŞAYET, EĞER, İSE BAĞLACI Bu bağlaçlar koşul-şart ifade eden veya şart anlamını kuvvetlendirirler. Başına geldikleri cümleyi daha sonraki cümle veya cümlelere bağlarlar. İse bağlacı kendinden önceki sözcükle birleşik yazılabilir. Eklendiği sözcüğe göre “se, sa” şeklinde değişiklik gösterebilir. Örnek Eğer son soruyu bilseydik, yarışmayı kazanacaktık. Şayet paranız biterse beni arayın. Bügün güzel yemekler olduğu için yemekhaneye gittik, Ahmet ise bizle gelmedi. Ben hızlı hızlı yürüdüm annemse arkamdan ağır adımlarla geliyordu. UNUTMAMANIZ GEREKEN KONU, KARIŞTIRMAYIN “İse” sözcüğü ek-fiil olarak da kullanılabilir. Ek fiiller isim soylu sözcükleri yüklem yaparken, basit zamanlı fiilleri de bileşik zamanlı yapar. Cümlede koşul-şart anlamı sağlar. Baglaç ile farkı ek fiilin olumsuzu yapılabilirken bağlaç olan “ise” nin olumsuzu yapılamaz ve şart anlamı da sağlamaz. Örnek Yola erken çıkarsa yetişebilir. ek-fiil Tansiyonu yüksek, ateşi ise normalin üstünde. Bağlaç ÖYLEYSE, O HALDE, KISACASI, DEMEK Kİ, NİTEKİM BAĞLACI Özet anlamı kazandıran bağlaçlardır. Kendinden önceki cümle veya cümleleri özet veya sonuç cümlesine bağlarlar. Örnek Sınıfta çok ses var; o halde dersi burada bitiyorum arkadaşlar. O halde bu konuyu anlamadığını düşünüyorum. Öyleyse bu işten vazgeçelim artık. Kısaca seninle aynı ortamda bulunmaktan çok memnunum. Demek ki onu bugüne kadar kimse anlayamamış. Nitekim yapayalnız kaldığını kendisi de anlamıştı. Sonuç olarak YOKSA, ANLAŞILAN BAĞLACI Olasılık anlamı kazandıran bağlaçlardır. Örnek Yoksa bu akşam bana sürpriz mi yapacak. Anlaşılan yemeği hemen yapamayacak. NE……….NE DE, YA……..YA DA, GEREK…GEREKSE, İSTER……..İSTERSE, KAH……..KAH, DE…….DE BAĞLACI Çoğunlukla karşılaştırma anlamı sağlayan bağlaçlar olmakla birlikte cümlede değişik anlam ilgileri oluştururlar. Örnek Bu bağlaçlar ile ilgili sorular daha çok “hangi öğeleri bağlamıştır” şeklinde gelmektedir. Memlekete ne seni ne de annemi götürüyor. Nesneleri bağlamıştır Ya bu odayı temizlersin ya da bir daha buraya gelmezsin. Cümleleri bağlamıştır. Gerek milletimiz gerekse devletimiz bu uğurda her şeye hazırlıklıdır. Özneleri bağlamıştır. İster bu ceketi ister yeşil paltoyu alabilirsin. Nesneleri bağlamıştır. Evini de arabasını da çok ucuza satmış. Nesneleri bağlamıştır. “TÜRKÇE DERSİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIMLAR” SAYFASINA GERİ DÖNMEK İÇİN >>>TIKLAYIN>>TIKLAYIN>>TIKLAYINYorumu şahane bir site burayı sevdimm ->Yazan Buse. Er 8. **Yorum** ->Yorumu SIZIN SAYENIZDE YÜKSEK BIR NOT ALDIM SIZE TESSEKÜR EDIYORUM... ->Yazan sıla 7. **Yorum** ->Yorumu valla bu site çok süper .Bu siteyi kuran herkimse Allah razi olsun tüm ödevlerimi bu siteden mugladan sevgiler.... ->Yazan kara48500.. 6. **Yorum** ->Yorumu çok güzel bir site. kurucularına çok teşekkür ederim başarılarınızın devamını dilerim. ->Yazan Tuncay. 5. **Yorum** ->Yorumu ilk defa böyle bi site buldum gerçekten çok beğendim yapanların eline sağlık. ->Yazan efe . 4. **Yorum** ->Yorumu ya valla çok güzel bisi yapmışınız. Çok yararlı şeyler bunlar çok sagolun ->Yazan rabia.. 3. **Yorum** ->Yorumu Çok ii bilgiler var teşekkür ederim. Çok süper... Ya bu siteyi kurandan Allah razı olsun ..... süperrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr. Çok iyiydi. isime yaradı. Her kimse bu sayfayı kurduğu için teşekkür ederim ->Yazan pınar.. 2. **Yorum** ->Yorumu çok güzel site canım ben hep her konuda bu siteyi kullanıyorum özellikle kullanıcı olmak zorunlu değil ve indirmek gerekmiyor ->Yazan ESRA.. 1. **Yorum** ->Yorumu Burada muhteşem bilgiler var hepsi birbirinden güzel size de tavsiyeederim. ->Yazan Hasan Öğüt. >>>YORUM YAZ<<< Örnekler Tüm öğrenciler / yarın / piknik yapmak için / otobüslerle / ormana / gidecekler. öğeler Ö / / / / / Y öğe soruları kim gidecek / ne zaman gidecek / niçin gidecek / neyle gidecek / nereye gidecek / - Cümlenin öğeleri veya cümlenin ögeleri; cümlede yüklem ile görev ve anlam yönünden yükleme eşlik eden diğer parçalardan her biri. Cümlenin öğeleri tek bir sözcükten veya sözcük grubundan oluşabilir. öğeler anlamlı ve doğru cümleler kurulabilmesini sağlar. Türkçede cümlenin öğeleri şunlardır Yüklem Özne Nesne Dolaylı tümleç yer-yön tümleci Zarf tümleci Cümle; bir fikri, bir düşünceyi, hareketi, duyguyu ve olayı tam bir yargı halinde ifade eden kelime grubudur. Bir cümle kurabilmek için en azından bir çekimli fiil fiil cümlelerinde ya da ek-fiil almış bir adın isim cümlelerinde yüklem görevini üstlenmesi gerekir. Örneğin "koşuyor" kelimesi tek başına bir cümledir. Cümlenin diğer öğeleri anlam ve görev yönünden yüklemi tamamlarlar. Ana öğeler Cümlenin ana öğeleri yüklem ve öznedir. Yüklem Yüklem cümlede bir iş, oluş, hareket vs. bildiren; cümleyi yargıya bağlayan öğedir. Yüklemsiz cümle kurulamaz. Eksiltili olmayan bir cümle kurabilmek için yalnızca yüklem yeterlidir. Yüklem genelde cümle sonunda bulunur. Yüklemi bir fiilin çekimlenmesiyle oluşan fiil cümlelerinin yanı sıra, bir adın ek-fiil eki almasıyla da bir isim cümlesi oluşturulabilir. Özne Özne, bir cümlede yüklem ile bildirilen işi ya da oluşu yerine getiren veya yüklem vasıtasıyla hakkında bilgi verilen öğedir Özneyi bulmak için yükleme "kim" veya "ne" soruları sorulur Bugün hava çok sıcaktı. sıcak olan ne? Özlem defterini okulda unutmuş. unutan kim ? Özne, yüklemden sonra cümlenin ikinci ana öğesidir. Sadece yüklemden oluşan cümlelerde dahi öznenin varlığı şahıs eklerinden anlaşılır. Yardımcı öğeler Cümlenin yardımcı öğelerini oluşturan tümleçler üç grupta incelenir Nesne düz tümleç Dolaylı tümleç yer tamlayıcı Zarf tümleci edat tümlecini de kapsar Nesne Düz tümleç olarak da bilinen nesne, öznenin yaptığı ve yüklem tarafından bildirilen iş veya oluştan etkilenen kavram veya varlıktır. Yükleme belirtili nesnede "kimi, neyi" soruları sorulurken belirtisiz nesnede "kim, ne" soruları sorulur Örnekler "Ben her gün kitap okurum." belirtisiz nesne "Bana bu hikayeyi babam anlattı." belirtili nesne Dolaylı tümleç Dolaylı tümleç; yüklemin anlamını yer, bulunma ve yönelme açısından tamamlayan öğedir. Genellikle -e, -de ve -den eklerinden birini alır ve yükleme sorulan "nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden, neye, nede ve neden" sorularının yanıtlarıdır. Örnekler "Annem bu meyveleri semt pazarından aldı." "Annem eve yarın gelecekmiş." "Banu cebine kalemlerini koydu." Zarf tümleci Zarf tümleci, yüklemde belirtilen iş ve oluşun ne zaman, neden, nasıl, ne kadar ve ne vasıtasıyla gerçekleştiğini belirtir. Edatlarla oluşturulan tümleçler de zarf tümleci kabul edilir. Örnekler "Ablamlar haftaya yola çıkacaklarmış." eylemin zamanını belirtir "Çocuk korkudan titriyordu." eylemin nedenini belirtir "Eve koşarak gittim." eylemin nasıl yapıldığını belirtir "Öğretmen uzunca bir cetvelle tahtaya çizgiler çizdi." eylemin ne ile yapıldığını belirtir "Yatmadan önce biraz kitap okudum." eylemin ne kadar yapıldığını belirtir Kaynakça Türkçe dilbilgisiFonetikSesler Ünlü • ÜnsüzSes uyumları Büyük ünlü uyumu • Küçük ünlü uyumuSes olayları Hece kaynaşması • Kaynaştırma ünsüzü • Koruyucu ünsüz • Pekiştirme • Ses türemesi • Ulama • Ünlü düşmesi • Ünsüz düşmesi • Ünsüz benzeşmesi • Ünsüz sertleşmesi • Ünsüz yumuşaması • Ünlü daralmasıKök ve eklerYapım ekleri İsimden isim yapan ekler • İsimden fiil yapan ekler • Fiilden fiil yapan ekler • Fiilden isim yapan eklerÇekim ekleri Haber bildirme kip ekleri • Dilek kip ekleri • Ek-fiiller • Hâl durum ekleri • Çoğul ekleri • Eşitlik eki • Vasıta eki • Bildirme eki • İlgi ekleri • İlgi zamiri • İyelik ekleri • Koşaç • Olumsuzluk eki • Şahıs ekleri • Soru ekiSözcük bilgisiSözcük türleriİsim soylu İsim ad • Sıfat önad • Zarf belirteç • Zamir adıl • Bağlaç • Edat ilgeç • ÜnlemFiil soylu Fiil eylem • Fiilimsi eylemsi [İsim-fiil mastar • Sıfat-fiil ortaç • Zarf-fiil ulaç]Anlamına göre sözcükler Temel • Yan • Gerçek • Mecaz • Deyim • Terim • Eşanlamlı • Eşsesli • KarşıtanlamlıYapısına göre sözcükler Basit • Türemiş • BirleşikTamlamalar İsim tamlaması • Sıfat tamlamasıCümle bilgisiCümlenin öğeleriAna öğeler Özne • YüklemYardımcı öğeler tümleçler Nesne Belirtili nesne • Belirtisiz nesne • Dolaylı tümleç • Zarf tümleciAnlamına göre cümleler Olumlu • Olumsuz • Soru • Ünlem • Emir • Gereklilik • İstek • Dilek • ŞartYapısına göre cümleler Basit • Birleşik • Bağlı • SıralıÖğelerinin dizilişine göre cümleler Kurallı Düz • Devrik • Eksiltili • ParantezYüklemin cinsine göre cümleler İsim cümlesi • Fiil cümlesiAnlatımAnlatım bozuklukları Bağlaşıklık sorunları • Bağdaşıklık sorunları CÜMLENİN ÖGELERİ BULUNURKEN; 1- Sırasıyla önce yüklem, yüklemin ardından da özne bulunmalıdır. Temel ögeler bulunduktan sonra varsa cümledeki nesne, dolaylı tümleç ,zarf tümleci ve edat tümleci gibi yardımcı ögeler bulunur. Bu sıralamaya uyulmaması, çözümlemede olası bir hataya sebebiyet verebilir. Yardımcı ögelerin kendi aralarında sırası önemli değildir. Önemli olan temel ögelerden sonra aranmasıdır. ÖrnekDersin tam ortasında bir grup öğrenci ellerinde çiçeklerle sınıfa girdi. ZT, Ö, ET, DT, Y Yüklem = girdiKim girdi= bir grup öğrenci ÖzneNereye girdi = sınıfa girdi Dolaylı tümleçNe zaman girdi = Dersin tam ortasında Zarf tümleciNe ile girdi = ellerinde çiçeklerle Edat Tümleci2- Cümlenin ögeleri bulunurken, yükleme sorulan soruların hangi ögeyi buldurmaya yönelik olduğunu çok iyi öğrenmeniz gerekmektedir. Yukarıdaki tabloda bulunan ögelere ait sorulara, konuyu kavrayana kadar tekrar tekrar göz atmanızı tavsiye ediyoruz. Cümlenin ögelerinden yalnızca yükleme ait soru bulunmamaktadır. Onu çekimli durumda bulunan yani kip eki/şahıs eki alan fiil ya da ek fiil alan isim soylu sözcüklerde Cümlenin ögeleri bulunurken, cümledeki isim tamlamalarını, sıfat tamlamalarını, deyimleri, ikilemeleri, birleşik fiilleri vb. kelime gruplarını parçalayamazsınız. Cümlenin ögeleri konusunun en önemli kurallarından bir tanesi budur. Hatta direkt bu duruma yönelik olan “Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögeleri ayırmada bir yanlışlık yapılmıştır?” gibi bir soru kalıbı ile sıkça karşılaşırsınız. Şimdi aşağıda bu duruma örnek olabilecek cümleyi çözümleyelim;Oğuzhan, çok dürüst ÇözümYüklem= arkadaşımdırKim arkadaşımdır ? = Oğuzhan = ÖzneOğuzhan nasıl arkadaşımdır? = Dürüst = Zarf tümleciOğuzhan ne kadar dürüst arkadaşımdır? = Çok = Zarf tümleciDoğru ÇözümYüklem= çok dürüst çok dürüst arkadaşımdır Oğuzhan = Özne Yukarıdaki cümlede yüklem “çok dürüst bir arkadaşımdır” kısmıdır. Çünkü arkadaş kelimesini niteleyen “dürüst” kelimesi bir sıfat tamlamasının tamlayanı durumundadır ve “çok” kelimesi de tamlayanın miktarını belirten bir miktar zarfı olarak sıfat tamlamasına dahil olur. Bu yüzden tamlayan ile tamlananı ayıramayacağımız için yüklemi “çok dürüst arkadaşımdır” şeklinde almak yüzden cümlenin ögelerini doğru bir şekilde bulabilmeniz için yukarıda saydığımız kelime gruplarını ve bunun yanında fiil çekimlerini, ek fiili, birleşik fiil ve ismin hal ekleri konularını da öğrenmeniz Bir ögenin içindeki kelime sayısı sınırlı değildir. Tüm ögeler tek sözcükten de oluşabilir birden fazla sözcükten de. Özellikle uzun cümlelerde bu durum söz konusudur. Uzun bir cümlenin ögeleri bulunurken yukarıda 3. maddede anlattıklarımıza dikkat etmeniz kadar yorgun bir ihtiyar göreceğimi düşünmemiştim. Bli. N, YSessiz sedasız oradan uzaklaşmanın hayırlı olduğuna inanıyor. DT, YBu yılın en başarılı öğrencisiydi. YGenç yazarın üstün kabiliyeti edebiyat ustalarınca fark edilmişti. Bsiz. N, Örtülü Ö, YTarihin incelikleri, yazarımızın yalnızca edebi diye anılan bu kitabındadır. Ö, Y5- Bizden devrik bir cümlenin yani yüklemi sonda olmayan bir cümlenin ögelerini bulmamız istenirse, daha rahat çözümleme yapabilmek için devrik cümleyi yüklemi sonda olacak şekilde düz/kurallı cümle haline getirebiliriz. Aynı şekilde soru cümlelerinin ögelerini bulurken de soru cümlesini cevap cümlesine çevirirsek daha rahat çözümleme Devrik cümle Dünyanın birçok yerinde görülür bu medeniyetin kurallı cümle Bu medeniyetin izleri dünyanın birçok yerinde cümle Bir gün baksam ki çıkagelmişsin bir güvercin gibi uzaklardan ey kurallı cümle Ey yar, bir gün baksam ki bir güvercin gibi uzaklardan cümle Bir martı gibi dolandım göklerde kurallı cümle Göklerde bir martı gibi saatlerce Bağlaçlar, ünlemler, hitaplar ve seslenme sözcükleri tek başlarına cümle ögesi olarak incelenemezler. Bir ögenin ya da bir söz grubunun içinde yer alabilirler; fakat bunun dışında cümle dışı unsur olarak kabul veya haftaya salı antrenman programınızda değişiklik olabilir. ZT, DT, Ö, Y “veya” bağlacı zarf tümleci içinde yer almıştırÇok çalıştık ancak istediğimiz sonucu alamadık. ZT, Y, Cümle Dışı U, Bli. N, Y “ancak” bağlacı cümle dışı unsurdur. Cümleleri bağlamıştırDeğerli okurlarım, sizlerle bir arada olacağım günü sabırsızlıkla bekliyorum. Cümle Dışı U, Bli. N, ZT, Y 7- Bir cümlede tek yükleme birden fazla özne, nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümleci bağlanabilir. Tam tersi olarak tek bir özne, nesne veya tümleç de birden fazla yükleme bağlanarak ortak sabah, uykusunu almış bir şekilde işe geldi. ZT, ZT, DT, Y,Kahveyi aldı, yudumladı ve beğenmediğini söyleyerek masaya bıraktı. Bli N, Y, Y, ZT, DT, YOkuduğum kitabı sana yarın okulda vereceğim. Bli N, DT, ZT, DT, YAnnem, ben ve ablam her gün sağlıklı yaşam için spor yaparız. 8- Özne ve belirtisiz nesne isim çekim eklerinden hal ekini alamaz. Çünkü hal eklerinden her biri başka bir öge yapar. İsmin -i hali “belirtili nesne”, -e, -de ve -den hali dolaylı tümleç, bazı durumlarda da -e, -de, -den hal ekleri zarf tümleci yapma görevi üstlenir. 9- Soru cümleleri farklı ögeleri buldurma yönelik olabilir. Bir soruya verilen cevap hangi ögeyi karşılıyorsa soru o ögeyi buldurmaya yöneliktir. Soru anlamı “mi” edatıyla sağlanan soru cümlelerinde “mi” soru edatı hangi ögeden sonra geliyorsa o öge aranıyor ne zaman katılacaksınız? Cevap Yarın = Zarf tümleciBunları sana kim anlattı? Cevap O = ÖzneBu ürünü nereden temin edebilirim? Cevap Marketten = Dolaylı tümleçSalonu boyamaya yardım etmesi için kimi çağırdın? Cevap Murat’ı = Belirtili NesneDün alışverişte Mehmet’i mi gördün?Cevap Mehmet’i gördüm. = Belirtili Nesne∗ Cümlenin Ögeleri Konu Anlatımı∗ Cümlenin Ögeleri ile İlgili Örnek Çözümlü Cümleler

cümle öğeleri ile ilgili cümleler